مباحث تخصصی علوم زمین+ سوالات چندین دوره کارشناسی ارشد زمین شناسی

زغال سنگ چیست؟

زغال سنگ ماده ای غیر متجانس است که از تجزیه ی گیاهان وتحت شرایط مختلف از نظررطوبت ،حرارت وفشار به وجود می آید .بسته به نوع گیاه ،میزان تجزیه وشرایط محیط محصولی که تولید می شودیکسان نبوده بلکه از طیف گسترده ای برخوردارمی باشد.این محصولات می تواند شامل اسید هیومیک ،پیت ،لیگناتیک (زغال قهوه ای ،لیگنایت،) ساب بیتمنوس،بیتومنوس وزغال سنگ آنتراسیت (نیمه آنتراسیت ،آنتراسیت مافوق آنتراسیت)و گرافیت می باشند.در تحت شرایط یکسان از نظر رطوبت ،حرارت ،میزان تجزیه ونوع گیاهان اولیه،زغال سنگی که تولید می شود قاعدتا بایستی از ترکیب وخواص یکسانی برخوردار باشد . اماغالبا در مراحل اولیه وبه هنگام انباشت وشکل گیری گیاهان یا درمراحل بعدی که به مرور زمان تحت

تاثیر حرارت وفشار قرار می گیرند عوامل دیگری مانند گسل ،درزه وشکاف ،سنگ های در بر گیرنده که معمولا همراه زغال سنگ هستند موجب می شوند که زغال از بخشها ی مختلف یک لایه ازنظر بعضی از خواص عمدتامقدار سولفور بایکدیگر متفاوت باشند.آن قسمت از زغال سنگ که بیرون زدگی آن درسطح قابل رویت است به دلیل هوا زدگی دارای کیفیت متفاوت از آن بخشی است که در درون زمین قرار گرفته است.

به اعتقاد متخصصین ترتیب تشکیل زغال سنگ نیز به نحوی 

است که درفوق به آن اشاره شده است(پیت به ... آنتراسیت )علت آن است که تاکنون هرگز پیت درزیرلیگنایت یا لیگنایت درزیر بیتومنوس پیدا نشده است . این نظریه به واسطه ی دو قانون به تایید رسیده است .

الف –قانون هیلث که می گوید مقدار کربن درزغال با افزایش عمق افزایش پیدا می کند اما مقدار مواد فرار کاهش می یابد.

ب – قانون شور من که می گوید مقدار آب ورطوبت زغال باافزایش عمق کاهش پیدا خواهدکرد.

مطالعات اولیه نشان می دهد که برای تشکیل 30سانتی متر زغال سنگ بیتومنوس بین 90سانتی متر 1/2متر گیاه لازم می باشد لذا می توان حدس زد که برای تشکیل چند ده متر زغال به چه شرایطی از نظر وجود گیاهان که ماده ی اولیه زغال محسوب می شوندنیاز می باشد.برای آن که گیاهان به زغال سنگ تبدیل شوندباید دو مرحله را طی کنند که عبارتند از :

1 -  مرحله ی بیو شیمیایی وتشکیل پیت

2 – مرحله ی دینامو شیمیایی یا ژئوشیمیایی

به مجموعه ی این دو مرحله فاز متامرفیسم می نامند.

فاز بیو شیمیایی و مرحله ی تشکیل پیت:

دراین مرحله مواد ارگانیکی وگیاهان در طی یک دوره ی طولانی دریک محیط رسوبی تجمع و انباشته می شوند وبه مرور زمان به دلیل فعالیت میکرو ارگانیسم ها بلاخص باکتری ها تغییراتی در مواد ارگانیکی وگیاهان به وجود می آید .دراثر این تغییرات ،گیاهان و مواد ارگانیکی اولیه اکسیژن خود را از دست می دهند ودر عوض بر مقدار کربن خود می افزایند ونتیجتا به نوع دیگری از ماده ی ارگانیکی در می آیند که به آن پیت می گویند.

فاز دینامو شیمیایی (ژئوشیمیایی)وتشکیل زغال سنگ:
این مرحله که دنباله مرحله ی بیو شیمیایی است پیت تحت شرایط متفاوت ازنظر حرارت ،رطوبت و فشار قرار می گیرد وبا توجه به نوع گیاهان ومواد ارگانیکی اولیه ،چگونگی طی مرحله بیو شیمیایی و دینامو شیمیایی و زمان زمین شناسی ،به انواع مختلف زغال سنگ تبدیل می گردد . این نکته قابل توجه است که در مرحله ی  دینامو شیمیایی عامل حرارت مهم ترین نقش را دارد .لازم به توضیح است که درگذشته ی نه چندان دور بیشتر متخصصین امور زغال سنگ می اندیشیدند که عامل زمان نقش عمده ای در پیدایش زغال دارد اما در سالها ی اخیر با توجه به نظریه ی آ.آی . لوورسن (A.I Levorsen)در مورد ذخایر نفت که درحرارت 93درجه سانتی گراد تشکیل می شوند واز نظر حرارت به ندرت شرایط محیطی ذخایر از 93 درجه تجاوز می کند این نظر یه نیز به شدت تقویت گردید ه است که زغال سنگ نیز تحت حرارت مناسب  حتی در زمان زمین شناسی  کمتربه وجود خواهد آمد .

 

این گروه از متخصصین معتقدند حتی زغال سنگ آنتراسیت تحت حرارت 120تا 150 درجه ی سانتی گراد درمدت زمان حدودنیم  میلیون سال تشکیل خواهد شد   این نظریه با تحقیقاتی که توسطM&R. Teichmuler ام و آر تیچ مولر برروی زغال سنگ انجام داده اند مورد تائید قرار گرقته است آنها معتقدند که درجه حرارت 100تا200درجه سانتی گراد کافی جهت تشکیل زغال سنگ بیتومنوس  وحتی آنتراسیت درمدت زمان زمین شناسی نسبتا کوتاه می باشد . ضمن آن که می توان با نظریه ی متخصصین زغال در مورد اهمیت نقش حرارت هم عقیده بود اما تاثیر دو عامل فشار و زمان  زمین شناسی را برای تشکیل انواع زغال نمی توان غافل شد.

برای روشن شدن مطلب می توان به زغال سنگهای مربوط به 30میلیون سال پیش اشاره کردکه هنوز دارای خصوصیات زغال سنگ های قهوه ای  هستنددرحالی که زغال سنگهای 300 میلیون سال قبل (کربونیفر)از نظر تکاملی به انواع  بیتومنوس و حتی آنتراسیت رسیده اند .درمجموع می توان به این نتیجه رسید که عوامل  حرارت ،زمان وفشار در تشکیل زغال موثرند منتهی اقزایش حرارت موجب کاهش  زمان لازم برای تشکیل زغال می شود .به مجموعه ی تغییرات و تحولی که موجب تبدیل گیاهان به انواع مختلف زغال سنگ می شوند را مرحله ی زغال زایی می گویند.باتوجه به آن که ماده ی اولیه ی گیاهان وارگانیک راسلولز،همی سلولز ،لیگنن،رزین،وواکس می دهدواز آنجایی که سلولز و لیگنن بیشترین سهم را به عهده دارند بنابراین می توان پیش بینی کرد که بیشترین مواد اولیه زغال را احتمالا سلولز ولیگنین تشکیل می  دهند .

دراین شکل عناصر تشکیل دهنده ی مواد اولیه ی تشکیل زغال سنگ وسایر موادی که می توانند ماده ی اولیه ی گیاهان باشند وچگونگی قرار گرفتن آنها در کنار هم را نشان می دهد.
آر . آ موت  (
R.A Mott
  ) معتقد است که فرآیند زغال زایی شامل 5مرحله می شود در مرحله ی اول پیت به وجود می آید که از نظرمقدار رزین وواکس ضعیف  ودر حد واسط بین چوب وزغال سنگ قرار دارد وشبیه مواد آلی با پتانسیل داشتن خواص زغال سنگ است که فرمول تقریبی آن
C65H4O30  می باشد . در مرحله ی دوم با پدیدارشدن شرایط قلیایی در محیط که موجب فعالیت باکتریها وتجزیه ی مواد می گردد .مواد آلی یا پیت مقداری از اکسیژن خود را از دست می دهد ودر عوض بر مقدار هیدروژن وکربن آن اضافه می گرددکه این مرحله با تشکیل لیگنایت و نهایتا بیتومنوس با درجه متامورفیسم  کم تولید می شود .مراحل سوم و چهارم زغال زایی اختصاص به تبدیل زغال سنگ بیتومنوس که با درجه متا مورفیسم کم به زغال سنگ بیتومنوس با درجه متا مورفیسم متوسط وبالا دارد.درمرحله ی سوم مقدار هیدروژن موجود ثابت باقی خواهد ماند اما مقداراکسیژن به مقدار تنها یک اتم در ملکول زغال سنگ تنزل پیدا خواهد کرد .  در مرحله ی چهارم مقدارهیدروژن روبه کاهش خواهد گذاشت اما مقدار کاهش اکسیژن به کندی و کند تر از مرحله ی سوم خواهد بود.

 

در مراحل سو م و چهارم گاز متان (CH4 )،دی اکسید کربن ( CO2 )واحتمالا آب از محصولات جانبی فرایند زغال زایی محسوب می شوند .
در مر حله ی پنجم مقدار اکسیژن موجود ثابت اما مقدار هیدروژن به سرعت تقلیل می یابد(سریع تر از مراحل قبلی).دراین مرحله که آنتراستیک تشکیل می شود عمده محصول  جانبی آن گاز متان می باشد ،آب به مقدار بسیار کم اما دی اکسید کربن تشکیل نخواهد شد.

کاربرد زغال سنگ درجهان

اگرچه زغال سنگ درگذشته های دور فقط به عنوان نخستین منبع تامین انرژی کاربردداشت ولی امروزه مصارف بسیارمتعددی دردنیاپیدانموده است.مهم ترین کاربردزغال سنگ برای تولید انرژی وتهیه ی کک برای صنایع فولاد سازی است.به طوری که در سال 2001 حدود70درصد فولاد دنیابا مصرف زغال سنگ تولید شده است.بااین حال هنوزهم مثل گذشته های دوربیش ترین اهمیت مصرف زغال سنگ درجهان برای تامین انرژی وسوخت نیروگاه هاست.هم اکنون(2001)38درصد برق جهان بانیروگاههای زغال سنگی وحدود 23درصد انرژی مورد نیاز بشر اززغال سنگ تولید می شود.این سهم در کشورهای مختلف فرق می کند(جدول شماره ی1)مثلا تا سال 1999هنوز هم زغال سنگ مهم ترین منبع تامین انرژی درآمریکابود،به طوری که 51درصد برق آن کشوراززغال سنگ تامین شده است.حتی این سهم درتامین منبع انرژی برخی ازایالت هاتا 90درصدنیز می رسد.مثلا حدود90درصد انرژی برق ایالت اوهایوآمریکا از زغال سنگ تامین می شود درکشورژاپن درسال 1997حدود 17درصدازترکیب سبد انرژی اولیه ژاپن رازغال سنگ تشکیل داده است واین در حالی است که بیش تر زغال سنگ مصرفی برای تولید برق درنیروگاه هابه کار رفته است.(جداول 2و3)به طوری که ازکل برق تولید شده ی آن کشور حدود19درصدآن ازمحل سوخت زغال سنگ بوده است. هم چنین درسال 1994میلادی 36درصدمنبع سوخت نیروگاه های برق کشورهای آسیایی رازغال سنگ تشکیل می داده است.این میزان در کشورچین حدود80درصدودرکشورهای هند حدود75درصد بوده است.

جدول شماره ی 1:سهم زغال سنگ درتولیدبرق برخی ازکشورها ی جهان درسال1999


جدول شماره ی2:ترکیب درصد سبد انرژی اولیه ی ژاپن درسال 1997

ارزش  حرارتی یک کیلوگرم زغال سنگ حرارتی خوب معادل 8000-7000کیلوکالری است.ارزش حرارتی یک لیتر نفت سفیدحدود10000کیلوکالری است.به این دلیل است که هنوز هم زغال سنگ یک منبع مهم سوخت جهان محسوب می شود.امروزه حتی اززغال سنگ های نوع لیگنیتی که ارزش حرارتی کم تری دارند،نیزبه عنوان منبع سوخت کارخانه های سیمان مثلا درکشورهای یوگسلاوی سابق استفاده می شود.

امروزه دردنیا کک زغال سنگ به عنوان عامل احیا کننده ،درذوب فلزاتی مثل روی وآلومینیوم به کار می رود.مثلا از کک درذوب فلز روی به عنوان عامل احیا کننده درروش تقطیراستفاده می شود.دراین روش کک حرارتی باعث تولید روی به صورت گاز وگاز منواکسید کربن می شود.سپس این گازها را ازمیان کندانسورهای مختلف عبور می دهند.دراین صورت بخارات فلزروی به صورت مذاب جمع آوری می شود.هم چنین دراسترالیا درصنایع ذوب آلومینیوم به صورت وسیعی اززغال سنگ استفاده می شودکه حدود 10درصدتولید آلومینیوم دنیا راتشکیل می دهد.

 

دیگرکاربردهای زغال سنگ

الف)تولید گازهیدروژن

یکی ازکاربردهای زغال سنگ ها ،تولید گاز هیدروژن است.درکارخانه های تولید گازهیدروژن،روی زغال سنگ های گداخته که حرارتی حدود1200درجه ی سانتی گراددارند،آب می ریزند.دراثرحرارت زیادآب تجزیه می شودوبا کربن موجوددرزغال سنگ واکنش می دهد وطبق فرمول زیر گازهیدروژن ازآن آزاد می شود. معمولااز این روش بیش تر در کشورهایی استفاده می شود که ازداشتن نفت وگازبی بهره هستند.

 

ب)تبدیل زغال سنگ هابه سوخت مایع

پیش بینی می شود دراواخرقرن جاری تبدیل زغال سنگ ها به سوخت مایع جزءمهم ترین منابع سوخت دنیا شود. این روش مراحل آزمایشگاهی راطی می کندومطالعات جهت امکان پذیری اقتصادی وصنعتی آن درحال انجام است. دراین روش زغال سنگ هارا توسط محلول های اسیدی نظیرCaNO3 تجزیه وموادسوختنی آن رابه صورت ترکیبات مایع جدا می کنند.ازمزایای این روش آن است که مواد معدنی را از زغال سنگ طوری جدا می کند که امکان آلودگی هوا توسط این سوخت جدید به شدت کاهش یابد.از طرف دیگردرصد خلوص مواد آلی سوختنی دراین روش افزایش می یابدودرنتیجه انرژی بیش تری آزاد می شود.

کارخانه ی ساسول در آفریقای جنوبی بزرگ ترین کارخانه ی تولید کنند ی نفت اززغال سنگ دردنیا محسوب می شود.احداث این کارخانه توسط دولت آفریقا ی جنوبی به عنوان یک اقدام استراتژیک جهت محدود کردن وابستگی آن دولت به نفت خام دنیا بوده است.هم چنین درسال2002درکشور قزاقستان یک کارخانه ی تولید نفت از زغال سنگ دایرشد.کشورقزاقستان یکی ازتولید کنندگان مهم نفت درجهان است ولی به دلیل آن که تولید نفت از زغال سنگ هزینه ای حدود نصف استخراج نفت ازمیادین نفتی آن کشوردارد،اقدام به ساخت چنین کارخانه ای کرده است.

 

ج)سوخت هواپیما

امروزه ازنفت سفید به عنوان سوخت هواپیما ها استفاده می شود. معمولا دردماهای بالا ترکیب نفت سفید تغییر می کندواین مسئله مشکلاتی را برای موتورهواپیما ایجاد می کند.تحقیقات جدید نشان می دهدکه سوخت های تولید شده از زغال سنگ دردماهای بالا تغییر نمی کندوارزش حرارتی زیادی نیز دارد.انتظار می رودکه درقرن 21از این سوخت برای هواپیما ها استفاده شود. اگرچنین پیش بینی عملی گردد دوباره معادن زغال سنگ در دنیا ارزش استراتژیک پیدا خواهندکرد.

د)تولید قطران

معمولا زغال سنگ هایی که برای استفاده درکک سازی به کارمی روند،بخشی غیر قابل استفاده ومضر دارند. دردهه های اخیرسعی شده ازاین قسمت های غیرسوختنی زغال سنگ نیز استفاده شود.یکی ازاین کاربردها تولید قطران وقیراززغال سنگ است.

فرآیند ساخت قطران به این ترتیب است که درهنگام کک سازی از ماسرال های اکسینیت موجود درزغال سنگ ها گازها وموادتقطیری مختلفی به وجود می آید. این مواد تقطیری جمع آوری وپس ازپالایش به شکل قطران یا مواد دیگردرمی آیند.از قطران درصنایع شیمیایی مختلف ،تهیه ی مواد آروماتیک وبرای ساخت رنگ های صنعتی استفاده می شود.ازجمله ی محصولات قطران تولید ماده ای به نام امانل است که جهت پوشش لوله های فلزی آب ،نفت وگاز به کار می رودوازخوردگی آن ها جلوگیری می کند.مواد آلی نظیر اتیلن ،پروپیلن ،بنزن،تولن واکسیلن جزءموادآلی مفید دیگری هستند که درفرآیند قطران سازی اززغال سنگ به دست می آیند.

 

و)سایرکاربردهای زغال سنگ

زغال سنگ کاربردهای متعدد دیگری دارد،که ازجمله ی مواردقابل ذکر می توان به کاربردهای زیر اشاره کرد:

یکی ازکاربردهای زغال سنگ ،تولید کربن فعال است.این نوع کربن به شکل پودربوده وبه صورت تقریبا خالص اززغال سنگ ساخته می شود. کربن فعال برای تصفیه ی آب ،سفید سازی شکر،بی رنگ سازی محلول های پاک کننده،تصفیه ی حلال های صنعتی و...به کارمی رود.

ازکاربردهای دیگرزغال سنگ ها،به خصوص زغال سنگ های لیگنیتی ،استفاده درگل حفاری چاه های نفت است. معمولا ازبنتونیت برای گل حفاری استفاده می شود.بنتونیت چسبندگی زیادی داردواغلب به صورت گلوله درمی آید.بااضافه کردن پودرزغال سنگ ازچسبندگی بنتونیت کاسته وازگلوله شدن گل حفاری جلوگیری می کند.

یکی دیگر از کاربردهای زغال سنگ تولید مواد اولیه ی واکس های صنعتی است. این واکس ها برای تولید جوهر ،کاغذ کاربن،گریس ،پوشش های حفاظی،چرم سازی،مواد پولیش،عایق های الکتریکی،باتری های کوچک،انواع ماسک ها ی تنفسی و...به کارمی روند.

ازدیگرکاربردهای زغال سنگ ،به خصوص نوع لیگنیتی آن،استفاده به عنوان کود درجهت افزایش کیفیت خاک های کشاورزی است.معمولا این نوع زغال سنگ ها حاوی مقدارزیادی اسید هومیک هستندو قدرت جذب رطوبت زیادی را دارند.اسید هومیک باعث افزایش کیفیت فیزیکی ،شیمیایی و حفظ نیتروژن خاک می شود.مثلابخش سطحی زغال های لیگنیتی معدن هرباک   جمهوری چک ،دراثرهوازدگی به ماده ی اکسی هومولیت تبدیل می شود که آن ها رابرای مصرف به عنوان کوداستخراج می کنند.

ازکاربردهای دیگرزغال سنگ ها ،تولید سیم ها ی کاربیداست که درصنایع مختلف برای جوش کاری کاربرددارد.معمولااین سیم های کاربید مخلوطی از آهک ،کربن وبرخی مواددیگرساخته می شوند.

اززغال سنگ درکشورهایی مثل جمهوری چک و لهستان مجسمه ها واشیاء زینتی بسیارزیبایی می سازند.این اشیاءدرظاهرجلای فلزی دارندوبه فلزاتی مثل سرب شبیه هستند.ولی آن ها برخلاف اشیاء سربی بسیارسبک هستند.هم چنین زغال سنگ دارای سختی کمی است ،به این دلیل به خوبی تراش برمی دارد.

یکی دیگرازکاربردهای زغال سنگ ،تولید گاز متان شبیه گازهای طبیعی به عنوان یک منبع سوخت است.معمولا زغال سنگ دردماهای بالاتبدیل به گازهای دی اکسید کربن وهیدروژن می شود.پس از افزایش میزان خلوص این گازها دردما وفشار معینی می توان آن هارا به صورت گاز متان درآورد.این تحقیقات پس ازگذشت حدودسه دهه به دلایل اقتصادی هنوزواقعیت صنعتی نیافته است.ولی انتظار می رودبا افزایش کاربرداین گاز درصنایع مختلف ،تولید آن از زغال سنگ نیز افزایش یابد.

ازدیگرکاربردهای نوین زغال سنگ ،تولیدسرامیک های مدرن نسوزاززغال سنگ ونرمه های کک است.دراین روش باترکیب کائولن ،نرمه ی کک ونیتروژن ماده ای به نام سیالون تولید می شود.سیالون دراثرتراکم به یک نوع سرامیک نسوزمبدل خواهد شد.

یکی دیگر ازکاربردهای نوین زغال سنگ،استفاده ازضایعات زغال سنگ ونرمه ی کک به عنوان یک ماده ی احیا کننده درکانه آرایی معادن است.

مقدار ذخیره وتولید زغال سنگ درایران

الف)میزان ذخایر زغال سنگ ایران

کل ذخایراحتمالی شناخته شده ی ایران تا سال 1378حدود7-10میلیارد تن برآورد شده است . با توجه به این مقدارذخیره،کشورما ازنظرذخایرقطعی واحتمالی زغال سنگ دررده ی دوازدهم جهان قراردارد.با این حال هنوز مناطقی درکشوروجود داردکه زغال سنگ های آن هنوز ازنظر میزان ذخایرزغال سنگ بررسی نشده اند.

ب)میزان تولید ومصرف زغال سنگ درایران

تولید زغال سنگ کنسانتره ی جهان درسال 1377حدود 3/4میلیاردتن وتولیدزغال سنگ کنسانتره ی ایران66/1میلیون تن بوده است.تولید سالانه ی انواع زغال سنگ ایران درسال 1378حدود5/2میلیون تن گزارش شده است.دراین سال،باتوجه به مقداراستخراج سالانه ،کشورما دررتبه ی چهلم جهان قرارداشته است.دربرنامه ی پنج ساله ی توسعه ی کشوربرای سال 1379تولیدی معادل حدود7/1میلیون تن پیش بینی شده بود که میزان استخراج درآن سال حتی به8/1میلیون تن رسید.

برای تولید هرتن فولاد درسال 1372حدود600کیلوگرم زغال سنگ درذوب آهن اصفهان مصرف شده است که اکنون باجایگزینی مازوتcrude oil این میزان به 80کیلوگرم کاهش یافته است .پیش بینی می شود که برای حدود 16میلیون تن فولاد درانتهای برنامه ی سوم توسعه ی کشور،حدود2/8میلیون تن زغال سنگ خام موردنیازباشد.

اثرا ت زیان بارمعدن کاری زغال سنگ

یکی ازاثرات زیان بار معدن کاری زغال سنگ ،تخریب سفره های آب زیرزمینی ازنظر کیفیت آب وحجم سفره آب زیرزمینی است.معمولا درطول معدن کاری دراثرهوازدگی زغال سنگ وموادباطله ی معدن عناصرمضری مانندکلسیم،گوگرد،سلنیم،اورانیوم،آرسنیک و...به صورت محلول وارد چرخه ی آب های منطقه می شودو باعث آسیب رسانی به محیط زیست می شود.مثلا کانی پیریت یکی ازآلوده کننده های رایج موجود درزغال سنگ است.پیریت های لایه های سطحی معادن زغال سنگ اکسید می شوندواسید سولفوریک را تولید می کنند که این اسید نیز باعث آلودگی خاک وآب می گردد.

یکی دیگر ازمسائل زیست محیطی مهم معدن کاری زغال سنگ ،ایجاد گودال پس از برداشت مواد معدنی است.حتی تونل های معادن زیرزمینی پس از رهاسازی معمولا تخریب وباعث ایجاد گودال درمحل معدن می شوند.ازاین میان فقط معادن زغال سنگ نواری است که به محیط زیست آسیب کم تری می رسانند.زیرا معادن نواری زغال سنگ به صورت روبازاستخراج می شوند.محل این معادن را پس از استخراج پر وسطح زمین رابازسازی می کنندکه ازنظر زیست محیطی بدون اشکال محسوب می شود.

 

آسیب دیدگی ریوی معدن کاران یکی دیگر ازمشکلات زیست محیطی شاخص معادن زغال سنگ است .معمولایکی از بیماری های رایج دربین معدن کاران معادن زغال سنگ بیماری ریه ی سیاه است که دراثراستنشاق غبارزغال سنگ آلوده می شوند.این بیماری یک مسئله ی بزرگ بهداشتی درمعدن کاری زغال سنگ است،به طوری که حدود 5-10درصدکارگران به این بیماری آلوده هستند. امروزه درکشورهایی مثل آمریکا قوانین سخت گیرانه ای جهت نصب دستگاه ها ی مخصوص تهویه ی معدن برای کاهش مقدارگردو غباردرمعادن وجود دارد. معمولا غلظت حدود1-7میلی گرم درمترمکعب هواازاین غبارها باعث بیماری هایی نظیرسرطان ریه ،معده ،پروستات وسیکلوسیس می شود.به این دلیل قوانین سخت گیرانه برای حفظ سلامتی معدن کاران ضروری است.


+ نوشته شده در  26 Dec 2007ساعت 6 AM  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

به علت سوبسیدانس وتغییرخط ساحلی، رخساره ها دورازدریا حرکت می کنند. درنتیجه، تورب های مردابی تدفین شده ،ورخساره هایی با ترکیب سنگ شناختی مختلف برروی یکدیگرقرارمی گیرند. درزمان حرکات عمودی پوسته زمین ، زمانی که فرورانش به دنبال بالا آمدگی بود ، دریا پس روی نمود وترتیب سازندهای رسوبی معکوس شد. بالا آمدگی منجربه پیشرفت سیستم های های رودخانه ای وآبگذرها وغالباً فرسایش رسوبات اولیه می شود. زمانی که فرورانش وشرایط، دوباره با شکل گیری یک تورب مردابی، مطلوب شد که، درزمان تدفین، به یک لایه زغال سنگ جدید تبدیل شد. طبقات زغالی ولایه های زغال سنگ تحت شرایط قاره ای زمین درحین فرورانش که قبلاً رخ داده بود ،توسط بالا آمدگی شکل گرفته بودند. بالاآمدگی کلی زمین منجربه فرسایش شدید بستررودخانه شد ، ازاین رو بالاآمدگی، مکان سوبسیدانس را حاصل کرد که باعث فرسایش جانبی با انباشته شدن ماده ناقص وشکل گیری دره های رودخانه ای وسیع با یک چشم اندازدریاچه ای وباتلاقی وشرایط مطلوبی برای انباشته شدن بسترهای زغال سنگ نارس شدند. سوبسیدانس دائمی منجربه شکل گیری حرکات نوسانی ، چرخه های بالا آمدگی وفرسایش به دنبال سوبسیدانس بود وتراکم های قاره ای بعضی اوقات چندبارتکرارشدند. این باعث ایجادیک ساختار چرخه ای و رسوبات زغال سنگ چند رگه ای می شود که با تناوب منظم گونه های سنگ شناختی بیان شده است.

 هرچرخه شامل توالی های سنگی کم وبیش مشابه می باشد ودربسترش درسطح فرسایش یافته، سنگ های بستر ،پوششی ازسنگ های آواری نسبتاً درشت (ماسه سنگ ها ، کنگلومراها )با منشا قاره ای دارد. هرچه قدربالاترباشند آن ها جایگزین ماده نازک ترهمچون آلئوریت هامی شوند وسنگ های خاک رس دار(بستررسی زیرین ) توسط لایه های زغال سنگ، روی هم قرارگرفته می شوند. درحوضه های ساحلی ، این توالی رسوبات قاره ای جایگزین رسوبات دریایی ومردابی می شوندکه اکثراً سنگ های خاک رس داروسنگ های آهک می باشند. یک چرخه با فرسایش پایان می یابد که مرزپایینی چرخه بعدی می شود. رسوبات هرچرخه عموماً 20 تا 25 مترضخامت دارند.

 رگه ی زغال سنگی :

یک رگه ی زغالی عبارتست از تجمع قابل توجه مواد زغالی در یک ناحیه که از کف تا بالا به صورت موازی بالایه های زیرین گسترش یافته اند.لایه های زغال سنگ ازچندین لایه زغال سنگ تشکیل شده است که توسط نواره های معدنی تقسیم بندی شده است . ساختارچندگانه بسترهای زغال سنگ به علت حرکات نوسانی خیلی ریزبخش های پوسته زمین است وهمچنین به عوامل فصلی وموقتی دیگرنیزبستگی دارد.

لایه های زغال سنگ ونواره ها معمولاً اززغال سنگ های متناوب با انواع مختلف تشکیل شده است.

coal

طبق ضخامت ، لایه های زغال سنگ به خیلی نازک (تا حدود 0.5 متر ) نازک (0.5 تا 1.3 متر) ومتوسط (1.3 تا 3.5 متر) وضخیم (بیش از3.5 متر) تقسیم شده است.

دراتحاد جماهیرشوروی(سابق) ، چین وبلغارستان وبسیاری ازکشورهای دیگررسوبات متعدد با لایه های زغال سنگ خیلی ضخیم ( تا حدود 100 وحتی 200 متر)که استخراج درآن هابه صورت روباز انجام شود.

لایه های نازک زغال سنگ نمونه ای از مناطق متحرک هستند که توسط حرکات نوسانی تکراری ،از لایه های زغال سنگ خیلی ضخیم مشخص شده است ، ازطرف دیگر،تحت شرایط سوبسیدانس(فرورانش) دائمی و طولانی قابل ملاحظه، درزمانی که سوبسیدانس با افزایش ضخامت تورب مردابی ایجاد می شود، شکل گرفته بودند.

با درجه های متفاوت، چنین شرایط ژئوتکتونیکی مطلوب درتمام مراحل انباشتگی زغال سنگ رخ داده است.

1- درحاشیه های سکوهای قدیمی(پلات فرم ها) درناودیس های حاشیه ای

 2- درسکوهای متحرک جوان درحوضه های طبیعی

 3- درحاشیه های گودال های بین کوهستانی داخلی

 4- درلایه های داخلی ثابت شده بزرگ ناودیس ها

دریک لایه زغال سنگ ، ضخامت های کلی ومفید و قابل استخراج مشخص شده است. ضخامت کلی ضخامت تمام نواره های زغال سنگ، لایه زغال سنگ ومیان لایه های سنگی است ، ضخامت مفید ضخامت نواره های زغال سنگ به تنهایی است ، ضخامت موثرضخامت آن قسمت ازیک لایه زغال سنگ است ( با هم با میان لایه های سنگی ) که می تواند به طورمفیدی استخراج شود. آن درمرحله برنامه ریزی معدن وهمچنین درحین بهره برداری برای هریک ازرسوبات به تنهایی تعیین شده است.

تغییرات اولیه درضخامت لایه های زغال سنگ به علت بی نظمی های بسترتورب های مردابی وتراکم غیریکنواخت ماده گیاهی ایجاد شده با سرعت مختلف نشست یا سوبسیدانس قسمت های مختلف تورب مردابی هستند که درمورد رسوباتی ازنوع گودال های گسلی برجسته تراست . درنتیجه ی وقفه درته نشست ماده گیاهی ،لایه زغال سنگ نازک ترمی شود  وکه ویژگی بیشتررسوبات دریاچه ای است.

عوامل فرسایشی وتکتونیکی همچنین باعث تغییرات قابل ملاحظه درضخامت لایه های زغال سنگ می شود. ممکن است فرسایش ناودیسی (میان لایه ای ) باشد که درباتلاق های آب روان زمانی که بسترزغال سنگ نارس توسط رسوبات تری ژنیک و روزادی، روکش شده باشد که  پس ازآن، پس ازانباشتگی بسترزغال سنگ نارس، رخ می دهد. نوع بعدی فرسایش به میان سازندی وپس زایندی تقسیم بندی فرعی شده است.

فرسایش میان سازندی با برجستگی ها وفاصله های رسوب گذاری ارتباط داردو فرسایش پس زایندی به علت این حقیقت است که بسترهای پوششی به صورت نیمه نیمه با یک دگرشیبی زاویه ای وتوقف قسمتی ازشکل گیری جهت زغال سنگ درزاویه ای، کم رخ می دهد.

نوسانات درضخامت لایه های زغال سنگ توسط چین خوردگی شدید وجا به جایی های مجزای طبقات زغالی با تنگناها وموج ها بیان شده است. درچنین مواردی زغال سنگ معمولاً خرد می شود ونسبت زیادی ازخرده های زغالی را تولید می کند. رسوبات مشخص شده توسط چنین ساختمان شناسی پیچیده وضخامت فوق العاده ی متغیری با منطقه های داخلی متحرک بزرگ ناودیس ها شکل گرفته اند.

غالباً بسترهای زغال سنگ توسط سنگ های رسی درزیرلایه قرارمی گیرند. ماسه سنگ ها به ندرت درکف لایه های زغال سنگ رخ می دهند وبه طورعملی همیشه ازآنها توسط یک نواره رسی جدا می شوند ، زمانی که آنها رخ می دهند. سنگ آهک ها حتی به ندرت زیرلایه های زغال سنگ قرارمی گیرند زمانی که آنها رخ می دهند ، بسترهای زغال سنگ، نازک وخیلی ثابت هستند.

سنگ های پوششی نشان دهنده ی تنوع بیشتری می باشند. آنها دررسوبات ساحلی غالباً توسط خاک رس وبه ندرت توسط سنگ های ماسه ای نشان داده شده اند وهنوزبه ندرت توسط سنگ های آهکی وکنگلومراها نشان داده می شوند ، سنگهای رسی دررسوبات دریاچه ای برجسته هستند ، اگرچه ماسه سنگ درشت دانه ، کنگلومرا وماسه سنگ ها گهگاهی رخ می دهند.

 

انواع حوضه های زغال سنگ :

حوضه های زغال سنگ به طورگسترده ای درساختارزمین شناسی واهمیت اقتصادی واکتشاف وشرایط بهره برداری متفاوت هستند. طبقه بندی شان طبق برجسته ترین ویژگی های زمین شناسی ازدیدگاه علمی وعملی خیلی مهم است.

مدتها پیش ازسال1854 ، دانشمندانی حوضه های زغال سنگ را به ساحلی ودریاچه ای با نشانه وجود یا نبود بسترهای دریایی درطبقات زغالی تقسیم کرده بودند. حوضه های زغال سنگ ساحلی توسط بسترهای زغال سنگی ،دامنه های سطحی بزرگ ووجود افق های نشانه درطبقات زغالی مشخص شده است. برعکس درحوضه های دریاچه ای ، بسترهای زغال سنگی معمولاً غیرمداوم هستند وافق های نشانگر تقریباًبه طور کامل وجود ندارند.

درسال1899 وپس از آن درسال1926 سیستم های طبقه بندی برای حوضه های زغال سنگی پیشنهاد شده بودند که جدا ازویژگی ساحلی یا دریاچه ای، طبقات زغالی براساس موقعیت ژئوتکنیکی حوضه و تراکم بسترهای زغال سنگ درجا زاد ( درمحلی که گیاهان شکل دهنده زغال سنگ رشد کرده بودند ) یا دگرجازاد بود ( باقیمانده گیاه ازمنابع خارجی راه یافته بودند ) تحقیق بعدی ثابت کرد که برجایی یا نابرجایی نمی تواند به عنوان اصل طبقه بندی اصلی استفاده شود ، زیرا تمام حوضه های اصلی ولایه های زغال سنگی شان درجازاد، ثابت شده بودند. نظریه فعلی براساس داده های گسترده درمورد حوضه های زغال سنگ این است که عامل اصلی تعیین کننده ساختارزمین شناسیش ویژگی حرکات زمین ساختی یعنی شرایط ژئوتکتونیکی است که تراکم طبقات لایه های زغالی وشکل گیری حوضه ها رخ می دهد. ازاین رودر ربع قرن گذشته زمین شناسان سعی کردند تا یک طبقه بندی ساختاری ژنتیکی (زمین ساختی ) را رواج دهند.

دربین سال های1937-1934 یک سیستم طبقه بندی طبق این مورد پیشنهاد شده بود که تمام حوضه های زغال سنگ به سه نوع تقسیم شده بود:

 1- ناودیس بزرگ

2- سکو(پلات فرم)

3- انتقالی .

سیستم براساس ویژگی های شاخص زیراست:

1- ضخامت طبقات زغالی

 2- ترکیب رخساره های طبقات زغالی

 3- ویژگی تراکم زغال سنگ (تعداد لایه های زغال سنگ ، ضخامت وپایداری ) 4- میزان تغییر(دگرگونی ) سنگ های درون گیروزغال سنگ ها

 5- ویژگی چین خوردگی وگسلش (زمین ساخت ها )

 6- نمایش های آتشفشانی

بعداً درمورد این طبقه بندی دقیقاً شرح داده شده بود ودرحال حاضرآن به طورزیاد پذیرفته شده است.

با توجه به ذخائر، وجود زغال های کک شووتولیدآن مهم تر از،نوع حوضه های گودالی است. ذخیره های رسوبات ناودیس بزرگ ناچیزهستند وازاین رواهمیت اقتصادی دارد. رسوباتی ازنوع انتقالی (خصوصاً ازنوع گودال گسلی ) به طورفزاینده ای مهم می شود زیرا آنها غالباً شامل بسترهای زغال سنگی ضخیم می شود که می تواند به عنوان معادن روباز مورد استفاده قرار گیرند.

مرورمختصررسوبات زغال سنگی جهانی :

1- ذخایرزغال سنگ جهانی :

تخمینی ازذخیره های زغال سنگ زمین شناسی جهان درابتدا درسال1913 صورت گرفته بود که بالغ بر7397 بیلیون تن بود. تا سال1963 تخمین ذخیره های زغال سنگ کشورهای سرمایه داربالغ بر1987098000 تن است. ثروت مندترین کشوردرجهان با توجه به ذخیره های زغال سنگ اتحاد جماهیرشوروی(سابق) است.(درحدود 8700 بیلیون تن )

2- مناطق وکمربندهای انباشتگی زغال سنگ:

سه زمان برای تراکم زغال سنگ به شکل گسترده درجهان تشخیص داده شده است:

1- کربونیفر2- پرمین وژوراسیک 3- کرتاسه وترشیاری

دراین مناطق کمربندهایی وجود دارد که توسط بیش ترین تراکم زغال سنگ نشان داده شده است

منطقه ای که بیش ترین تراکم زغال سنگ را داشته است عبارت است از: دوره کربونیفردرجمهوری قزاقستان  وتمام اروپا نیمه شرقی شمال آمریکا ، جزایرقطب شمال وآفریقای شمالی را دربرمی گیرد. کمربند بیش ترین تراکم زغال سنگ دراین منطقه دریک جهت وابسته به عرض جغرافیایی(بین 30تا60درجه درنیمه ی شمالی)، ازقزاقستان ازطریق اتحادیه جماهیرشوروی، اروپا ، اروپای مرکزی وغربی امتداد می یابد که درقسمت شرقی ایالات متحده آمریکا پایان می یابد. دراین کمربند ، تراکم های زغال سنگ دوره های دیگردقیقاً وابسته هستند وتنها چند درصد ازکل را ایجاد می کنند.

شمال کمربند کربونیفربیشترین تراکم زغال سنگ را درمنطقه حاشیه ای شمالی  ودرجنوب منطقه حاشیه ای جنوبی که شامل آفریقای شمالی وآسیای صغیروخاورمیانه با تراکم های کم زغال سنگ ودیگردوره های زمین شناسی می شودقرارمی گیرد.

مناطقی که دارای تراکم بسیارزیادزغال سنگ به سن پرمین وژوراسیک می باشند  به طورعمده در قاره آسیا می باشند.بیش تر کمربند تراکم زغال سنگ به طورجنوبی درسرتاسرصربستان وچین ودورترازجنوب تا هندوستان امتداد می یابد.

منطقه کرتاسه وترشیاری ، تراکم زغال سنگ دربرگیرنده، سواحل غربی وجنوبی اقیانوس ساکن وجزایراقیانوسیه هستند. کمربند تراکم شدید زغال سنگ در این منطقه درنیمه غربی ایالات متحده وکاناداقراردارد.

A : منطقه برجسته تراکم زغال سنگ کربونیفر:

1- کمربند تراکم زغال سنگ کربونیفر:

سه منطقه اصلی جداگانه دراین کمربند تشخیص داده شده است :

1- شوروی(سابق)

 2- اروپای مرکزی وغربی

 3- ایالات متحده آمریکا

امادرشوروی سابق. حوضه های زغال سنگی تمام آن ،انواع ژنتیکی ساختاری وتمام مراحل تراکم زغال سنگ ازکربونیفرتا ترشیاری به طورگسترده ای درمورد منطقه ی گسترده ی شوروی(سابق)، توسعه یافته است.

حوضه های زغال سنگی دوره کربونیفردرشوروی اروپا درشیب های اورال وقزاقستان تعیین محل شده است.

درقزاقستان یک حوزه کربونیفرشرقی که دارای تراکم زغال سنگ است تشخیص داده شده که بزرگترین حوضه های آن کاراگاندا واکیباستوزنام دارند.

حوضه کاراگاندا منطقه ای است به وسعت 3000 کیلومترمربع وکاملاً با زغال سنگ اشباع شده است وبه نوع گودال بین کوهستانی تعلق دارد. از نظرزمین شناسی ازیک سری سنگ آتشفشانی متورق بلورین به سن سیلورین ضخیم به ضخامت300 تا 4000 متری تشکیل شده است : رخساره های مختلف رسوبات دوونین ، بیش از5000 مترضخامت دارد وسری های کربونیفرپایینی وتاحدی میانی 5000 مترضخامت دارد. سطح فرسایش یافته رسوبات پالئوزوئیک چین خورده توسط رسوبات ژوراسیک وترشیاری روی هم قرارمی گیرد ودرحدود 600 مترضخامت دارد. به طورزمین ساختی حوضه، یک ناودیس بزرگ پیچیده با چین خوردگی اضافی با ترتیبات وگسل های مختلف است.

بخش کربونیفرشامل شکل گیری های جهت زغال سنگ درحدود 50 لایه زغال سنگ یا یک ضخامت موثر1 تا 3و4 گاهگاهی 8 مترمی باشند. زغال سنگ ها درجات کک سازی دارند اما بسیاری ازلایه های زغال سنگ خاکسترزیاد دارند ومشکل گداخته می شوند. ذخیره های زمین شناسی در51.2 بیلیون تن تخمین زده شده است.

حوضه دونتس درجنوب شوروی اروپا اصولاً دراوکراین منطقه ای است به وسعت 600000 کیلومترمربع ویک گودال حاشیه ای را تشکیل می دهند. بخش زمین شناسیش شامل رسوبات دوونین وکربونیفروپرمین ومزوزوئیک وسنوزوئیک می باشند.

تمام 3 بخش کربونیفرپایینی ومیانی وبالایی نشان داده شده است. ضخامت شان 4500 متردرقسمت غربی ودرحدود 12000متردرقسمت مرکزی است. حوضه باقیمانده ای ازمنطقه کوهستانی است که با فرسایش ناپدید شده است. بسترهای پالئوزوئیک بالایی  با یک سیستم چین ها چین خوردگی پیدا کردند. چین اصلی طاقدیس اصلی است که وسط هردوطرف با چین های ناودیسی عمیق قرارمی گیرد ، غالباً توسط چین خوردگی اضافی وگسل ها پیچیده شده است. سری های کربونیفرشامل حدود 300 لایه زغال سنگ ونواره ها می شود. رسوبات زغال سنگی اقتصادی به طورعمده با کربونیفرمیانی ارتباط دارد که نشان دهنده یک ساختارچرخه ای کاملاً تعیین شده است. تقریباً صد بسترعملی وجود دارد. اکثربسترها بیش تراز1.2 مترضخامت ندارند. زغال سنگ هایی با تمام درجات من جمله زغال سنگ خالص دراین جا یافت شدند.

+ نوشته شده در  25 Dec 2007ساعت 6 AM  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

عوامل زمین شناسی متعددی در ضخامت  پیوستگی لایه زغال کیفیت ونحوه ی استخراج زغال سنگ موثرند.

بعضی از این عوامل در اوایل شکل گیری زغال ودر مرحله ی به وجود آمدن پیت برخی اندکی بعد از تشکیل پیت وتعدادی پس از شکل گیری کامل زغال سنگ تاثیر خود را می گذارند. در برخی از حوضه های زغال خیز عوامل زمین شناسی برروی بخشی از لایه یا ذخیره تاثیر می گذارند.

قطع شدگی یا انشعاب لایه زغال توسط شیل

به هنگام تکمیل پیت دراثر روان شدن سیل به صورت دوره ای باعث به جا گذاردن لایه ها ی گل که بعدها به صورت باندهای شیل یا سیلتستون ظاهر می شوند خواهد شد.این پدیده باعث قطع شدگی یا انشعاب لایه ی زغال می شود.

آب بردگی زغال

به هنگام تجمع مواد اولیه تشکیل دهنده ی زغال سنگ ها مثل گیاهان وتدفین آن ها در اثر رسوب گذاری ممکن است بخشی از آن در اثر جریان آب شستشو وتوسط آب برده شود که اصطلاحا به آن آب بردگی می گویند. آب بردگی ممکن است در اوایل تشکیل پیت یا کمی بعد ازآن یا حتی بعد از تکمیل زغال کامل اتفاق بیافتد. قسمت آب بردگی به صورت کانالی در می آید که توسط سیلت وگل پرو بعدها تبدیل به سیلتستون و شیل می شود

شیب وچین خوردگی

در طول زمین شناسی تنش های افقی وقائم موجب چین خوردگی لایه های زمین می شوند. در برخی از مناطق این چین خوردگی موضعی است وشامل لایه زغال درآن منطقه می شود اما در برخی موارد این پدیده بسیار گسترده وهزار مایل مربع رادر بر می گیرد . در اثر پدید آمدن چین خوردگی در مقیاس کم یا زیاد می تواند در نحوه ی قرارگیری لایه وپیوستگی آن تاثیر بگذارد که بعضا شناسایی ادامه ی لایه زغال رامشکل می کند.

گسل زدگی

گسل ها شکاف هایی هستند که در میان سنگ ها به وجود می آیند و موجب رانش سنگ های هر سمت از گسل ها به جهات دیگرمی شوند. رانش سنگ ها ممکن است در حد چند سانتی متر، چند متر یاچند صد مترویا هزاران متر باشد.حرکت سنگ ها می تواند در جهات مختلف انجام پذیرد در جهت افقی یا قائم .در شکل دو نمونه متداول از گسل را نشان می دهد.

همان طور که از شکل پیداست تنش ها درجهت مخالف یکدیگر عمل کرده اند وپیوستگی سنگ ها قطع وپس از جدایش از یک دیگر دور شده اند که این نوع از گسل ها را گسل نرمال می نامند درحالی که در شکل ب تنش ها درجهت موافق یک دیگر عمل کرده اند ولایه ها برروی یک دیگر رانده شده اندکه به آن گسل معکوس می گویند.در این گسل ها عامل پیدایش گسل نیروی فشاری افقی می باشد. به هنگام حفاری در منطقه ای که گسل نرمال اتفاق افتاده است حفار ناگهان با کم شدن لایه ای که در حال حفاری بوده مواجه می شوددر حالی که درمورد گسل معکوس تکرار لایه مشاهده خواهد شد.

دایک های تخریبی یا رگه های رس

توده هایی از مواد تخریبی از جنس رس ،سیلت یا ماسه که به صورت شیب دار،قائم یا جدول وار لایه های زغال سنگ را قطع می کنند را دایک تخریبی می گویند . آن ها ممکن است درحد چند سانتی متریا چندین متر پهنا ودر چند متر تا چند صد متر گسترش طولی داشته باشند. این گسترش می تواند موجب قطع شدن زغال وضعیف شدن کف وسقف لایه ی زغال گردد.

coal

قطع شدگی زغال توسط ماگمای مذاب (آذرین)

دربرخی از مناطق زغال خیز ، زغال وسنگ های در بر گیرنده ی آن ممکن است از قسمت ها تحتانی تحت ماگما قرار گیردودرنتیجه سنگ آذرین به صورت قائم یا متمایل به قائم (جدول وار) یک سری از سنگ های رسوبی از جمله زغال را قطع نمایددر نتیجه زون ها ی مشرف به تقاطع سنگ های رسوبی وآذرین ضعیف وبعضا در اثر نفوذ ماگما به درون سطوح لایه بندی سنگ های رسوبی موجب تشکیل ورقه ای از ماگمای مذاب گردد که اصطلاحا سیل نامیده می شود.در اثر نفوذ ماگمای مذاب وایجاد محیط بسیارگرم بخشی از زغال ممکن است تبدیل به کک یا موجب ارتقاء کیفی زغال شود.

coal

+ نوشته شده در  20 Dec 2007ساعت 8 PM  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

سازندهای زغال سنگی

سازندهای زغال سنگی همانا سازندهای گیاهزادی (فیتوژنیک) هستند که تشکیل آنها با فعالیت زیستی گیاهانی قدیمی همراه بوده است. در دانه های کلروفیل این گیاهان بر اثر ترکیب (سنتز) گاز کربنیک و آب و کنش انرژی نورانی، مواد آلی نخستین پدید آمده اند.

سپس طی تجزیه ناقص گیاهان مرده  که در شرایط کمبود اکسیژن صورت گرفته است، بتدریج این توده مواد آلی روی هم انباشته شده و ماده آغازین را برای تشکیل زغال سنگ به وجود آورده است.

توده آلی نخستین در زغال سنگهای فسیلی به دو سری بخش می شود: گیاهگلی (ساپروپلی) و گیاخاکی (اومیک).

رسوبهای گیاهگلی از راه انباشت پروتوزوئرها به ویژه خزه (آلگ)های پلانکتونی که بافتهای آنها بیشتر شامل پروتئین و چربی و مقدار بسیار کمی سلولز است در ته حوضه ها تشکیل شده اند. تجزیه رسوبهای گیاهگلی در زیر یک لایه آب که آنها را از اکسیژن هوا جدا می ساخته است به قیری شدن (بیتومینی زاسیون) این رسوبها همراه با کم رسی اکسیژن و تمرکز کربن و هیدروژن انجامیده است.

رسوبهای اومیک را انباشت و تحول رستنیهای بلندتر و مرده در ته حوضه ها پدید آورده است. انباشت این گیاهان یا به صورت بومی (اوتوکتون) در همان جایگاه رویش آن ها رخ داده یا به شکل جابجا شده (آلوکتون)، بر اثر انتقال گیاهان به وسیله جریانهای آب به نواحی پست تری صورت گرفته است. در مواردی که این نواحی پست، دریاچه هایی بوده اند حوضه های دریاچه ای (لیمنیک) و در حالاتی که این نواحی کرانه دریا بوده اند حوضه های کرانه ای (پارالیک) به وجود آمده اند. بافت این گیاهان بیشتر از لینیین و سلولز (60 تا 70 درصد) و پروتئین (تا 15 درصد)، و مقدار کمی مواد مومی (واکس)، رزین و سوبرین (تا 5 درصد) تشکیل شده است. تجزیه سلولز به آسانی و لینیین و پروتئین دشوارتر و مواد دیگر باز هم دشوارتر صورت گرفته است.در پهنه های کرانه ای حوضه ها و در مردابها، توده های گیاهی، تجزیه نخستین یافته و تبدیل به اوموس (اومیفیکاسیون) شده اند؛ مواد سازنده پایدارتر آنها انباشته شده و از آن زغال سنگ نارس (پیت) به وجود آمده است و این همان ماده آغازین در پیدایش زغال سنگ اومیک است که دارای اهمیت عملی فراوان می باشد.

بر پایه این دو فرایند، در انباشت مواد آلی نخستین و بایسته برای پیدایش زغال سنگ دو گروه زغال سنگ تمیز داده می شوند به نام های اومولیت و ساپروپلیت.اومولیت ها نیز به نوبه خود به دو دسته اومیت ها (فرآورده های تباهی ناتمام) و لپیتوبیولیت ها (توده زیاد تجزیه شده با تمرکز پایدارترین مواد آن) تقسیم می شوند. ساپروپلیت ها نیز به دو دسته اومیت – ساپرپلیت و ساپروپلیت خالص رده بندی می گردند. فشرده ای از شرایط پیدایش گونه های زغال سنگ در جدول زیر داده شده است.

گروه

 

ماده ی آغازین

 

رده

 

آن چه درزغال مانده

ونگه داری شده       

محیط رسوب و

انباشت  

 

باکتری ها

 

 

مقدار اکسیژن

 

 

تحول ،

فرایند ها

 

 

رخساره

 

 

اومولیت ها

 

 

 

 

 

 

 

گیاهان کامل ترمانند درختان که درجا انباشته می شوند.

اومیت ها

 

 

 

 

بافت های گیاهی ماده زمینه ، هاگ ،روپوسته،رزین

 

راکد

            

 

 

 


ناهوازی

کم رسی

دلمه شدن ،گاهی قیری شدن

مرداب های آب گرفته

    ناهوازی     وهوازی     

 

در آغاز

سرشار

فوزن شدگی الوویوم شدگی

آب گیر های خشک جنگل های

نمناک

لپیتوبیولیتها

روپوسته،رزین ،هاگها(پایدارترین اجزا)

       آب روان

             

 

 هوازی

 

      

میزان پایدار

 

الوویوم  شدگی

 

آب گیر های روان

ساپروپلیت ها

 

 

 

 

 

 

گیاهان ناقص تر(آلگ ها ومانند آن ها)

اومیت- ساپروپلیت

مانده های آلگ ها ومواد زمینه درهم بافت های گیاهی هاگ ها روپوسته

راکد بایک حوضه ی باز

(دریاچه)

ناهوازی     

     

 

هیچ

 

 

قیری شدگی

 

حوضه های باز راکد، دریاچه های گسترده، راه های ورودی دریاچه ها،خلیج هاو کولاب های دریایی

 ناهوازی

 

هیچ

 

 

قیری شدگی

ساپروپلیت

فرآورده های دگرگونگی آلگ ها با مقدار زیادی چربی

دریاچه آب شیرین یا شور

کولاب

 

 

پوشیده شدن توده های آلی در زیر رسوبها و دیاژنز و دگرگونی آنها به زغالی شدن (کربنیفیکاسیون) و تشکیل زغال سنگ می انجامد و طی این زمان، فشردگی، آب زدائی، جوش خوردن (سمانتاسیون)و پولیمری شدن مواد نخستین سست و نمناک رسوبهای گیاهگلی (ساپروپلی) و زغال نارس رخ می دهد. این تحولات همراه است با گذر از مراحل:

لینییت، زغال سنگ قیری (بیتومینی)، آنتراسیت، شونژیت و گرافیت.این دگرگونی ها در شرایط ژئوسنکلینالی به اوج خود رسیده و در سکوها ضعیف تر است.

ترکیب و ساخت زغال سنگ ها، زغال سنگ ها از مواد آلی و کانی ترکیب شده اند. مواد آلی آنها شامل کربن (60 تا 96 درصد)، هیدروژن (1 تا 12 درصد)، اکسیژن (2 تا 20 درصد)، نیتروژن (1 تا 3 درصد) و مقدار کمی گوگرد و فسفر است. مواد کانی آن نیز عبارتند از: سیلیسیوم، آلومینیوم، آهن، کلسیم، منیزیم، پتاسیم، سدیم و عناصر دیگر. برخی از زغال سنگها دارای عیار بالائی از بریلیوم، نیکل، کبالت، مولیبدن، اورانیوم، گالیوم، ژرمانیوم، ایتریوم، و عناصر کمیاب و پراکنده دیگرند مواردی نیز دیده شده اند که عیار اورانیوم، ژرمانیوم و وانادیوم در زغال سنگ به میزان اقتصادی است.

 

از دیدگاه بافت، زغال سنگ ها را به توده ای و برگه ای رده بندی می کنند. ساخت آنها به کمک وجود چهار نوع ماده در آنها باز شناخته می شود که دو نوع از این مواد، خاکی و مات (به نام های فوزن و دورن) و دو نوع دیگر، براق و پر جلا (به نام های ویترن، و کلارن) هستند.

ساخت ذره بینی زغال سنگ را همبستگی مواد سازنده بسیار ریز آن تعیین می کند که معمولاً شناسائی آنها تنها با میکروسکوپ میسر است. این مواد نیز به ماده زمینه یا خمیر (ماتریکس) و اجزاء درگیر تقسیم می شوند. زمینه یا خمیر، ماده بی شکلی است که از راه تباهی کامل بازمانده های گیاهی تشکیل شده است.

جدول رده بندی اقتصادی زغال سنگ ها

گروه

ترکیب آلی

مواد فرار (V%)

آب

(W%)

توان گرمائی (کیلو کالری بر تن)

C

H

O+N

لینیت

78-60

5

30-17

60-40

30-15

7500-3500

قیری

92-75

6-3

17-3

42-10

15-4

9000-7000

آنتراسیت

97-92

3-1

3-1

< 10

< 5

8400-8000

 

 یافته اند و اندازه دانه های سنگ به نسبت فاصله از رگ درشت تر می گردد. تناوب در این گذارهای دانه بندی، همانا پایه ساخت موزون (ریتمیک) سری زغال سنگ چند رگی می باشد. ریتم دانه بندی را به گونه های ساده و مرکب، و یا بنیادی (ستبرای چند متر تا دوه ها متر) و جزئی (ستبرای یک چهارم تا یک سوم ستبرای بنیادی) ونیز به صورت کامل و کاهش یافته رده بندی می کنند. هر ریتم بازتاب یک رخساره در ردیف تحول رسوبگذاری است. افزون بر آن ریتمهای دیگر دریائی، کولابی، آبرفتی و جز آنها نیز تشخیص داده می شوند. رگه های با اهمیت، محدودند به ریتمهای بنیادی ساده، کامل و ستبر.

سازندهای زغال سنگی و وضع تکتونیکی آنها، معمولاً در نوشته های مربوط به زمین شناسی زغال سنگ، سری رسوبهای زغال سنگ داری را که دارای ساخت موزون (ریتمیک) بوده و از نظر پایاژنز نیز همبستگی دارند، سازند زغال سنگ دار یا کربنیفر می خوانند. از دیدگاه پیدایش می توان این سازندها را به گونه های ژئوسنکلینالی، میانجی و سکوئی رده بندی کرد.

سازندهای زغال سنگی ژئوسنکلینالی بیشتر در واپسین مرحله یک چرخه نحول ژئوسینکلینالی و در شرایط رسوب گذاری کرانه ای، کولابی و مصبی به وجود آمده اند. ویژگی های این سازندها عبارتند از: (1) ستبرای زیاد رسوبهای زغال سنگ دار که ممکن است به ده ها کیلومتر هم برسد. (2) شمار در خودر ملاحظه رگ های زغال سنگ (ده ها یا حتی صدها)؛ (3) گسترش زیاد رگ ها (تا ده کیلومتر) ولی معمولاً ستبرای کم آنها (بندرت از چند متر فراتر می رود)؛ و (4) چین خوردگی شدید و گسیختگی ها و درجه بالای دگرگونی (متامورفسیم). حوضه های بزرگ زغال سنگ دونتس، کوزنتسک، قره گاندا و پچورا و حوضه های دیگر در اتحاد جماهیر شوروی از سازندهای ژئوسنکلینالی می باشند.

سازندهای زغال سنگی میانجی در یک مرحله گذار به رژیم سکوئی و در شرایط کولابی، «کرانه – کفه قاره ای » و «مصبی - مردابی» پدید آمده اند. ویژگی های نمونه کامل این سازندها عبارتند از: (1) اندازه میانگین رسوبهای زغال سنگی که بندرت از چند کیلومتر بیشتر است؛ (2) شمار محدود رگه های زغال سنگ که گاهی به ده تا بیست می رسد؛ (3) گسترش کمتری در مقایسه با گروه پیشین و نیز ستبرای متغیر و گاهی در خور ملاحظه (تا 20 متر) رگها؛ و (4) جابجا شدگی و متامورفیسم نسبتاً ضعیف در شرایط نمونه کامل چین خوردگی کوتاه – محور (براکی آکسیال) . حوضه های مینوزیئسک، اکی باستوز، اولوخم و بورین از این گونه اند.

سازندهای زغال سنگی سکوئی به دو نیم گروه بخش می شوند: سازندهای سکوهای پایدار کهن و سازندهای سکوهای جنبنده جوان. این سازندها در شرایط حوضه کولابی، فلات کرنه – قاره ای و درن قاره ای (دریاچه ای، مردابی، سیلابی) و در یک رژیم سکوئی نهشته شده اند. از ویژگیها آنها عبارتند از: (1) اندازه نسبتاً کم رسوبهای زغال سنگ دار که بندرت در مورد سکوهای کهن به چند صد متر و در مورد سکوهای جوان به چند هزار متر می رسد؛ (2) شمار کم رگها که بندرت بیش از ده یا بیست و معمولاً کمتر از ده است؛ (3) گسترش کم رگ ها، ولی ستبرای آنها نسبتاً زیاد است و در جاهائی به اندازه قابل ملاحظه ای می رسد (تا چند صد متر)؛ و (4) جابجا شدگی کم و غیر قابل ملاحظه و متامورفیسم ضعیف. این گروه حوضه های مسکو، تنگوسکا، کانسک، آچینسک، ایرکوتسک و جز آنها را در سکوهای کهن و حوضه های چلیابینسک، تورگای، اورال جنوبی و غیره را در سکوهای جوان در بر می گیرد.

در دوران پالئوزوئیک، سازندهای زغال سنگی ژئوسنکلینالی فزونی داشته اند؛ از مزوزوئیک سازندهای میانجی بتدریج اهمیت یافته اند و سازندهای سکوئی در سنوزوئیک دارای اهمیت بوده اند.

ماتویف باور دارد که حوضه های گونه ژئوسنکلینالی سرزمین اتحاد شوروی شامل 35 درصد کل ذخیره های زغال سنگ کشور و حوضه های میانجی 25 درصد و حوضه های سکوئی 40 درصد آن می باشد.

سن زمین شناسی  و نمودهای ویژه میدان های زغال سنگی: کانسارهای زغال سنگی در همه سنگهای رسوبی پوسته زمین از سیلورین تا دوران چهارم شناخته شده اند. استپانوف و میرونوف (1937) نشان داده اند که در تاریخ رسوبلگذاری، اوج پیدایش زغال سنگ در سه زمان بوده و در فاصله آنها تشکیل زغال سنگ به کمترین میزان خود رسیده است. نخستین زمان در کربنیفر بالا و پرمین زیرین، دومین زمان در ژوراسیک بالا و کرتاسه زیرین و سومین زمان در کرتاسه بالا و ترسیر بوده است.

استپانوف در قشر رسوبی زمین کمربندهائی از انباشت زغال سنگ تشخیص داده است که دارای گره هائی از کانسارهای زغال سنگی بوده و پیرامون آنها را مناطقی با نشانه های ضعیف زغال سنگی فرا گرفته اند. سه گسترده اصلی انباشت زغال سنگ تمیز داده شده است: (1)کربنیفر؛ (2) پرمین و ژوراسیک؛ (3) کرتاسه بالا و ترسیر.

گستره ای که در آن انباشتهای کربنیفر فزونی دارد. شامل نیمه خاوری آمریکای شمالی، اروپا، نیمه شمالی افریقا و بخش باختری آسیا بوده و در آن بیش از 22 درصد ذخیره های زغال سنگ جهان جای گرفته است. نوار اصلی انباشت زغال سنگ در این گستره، پیرامون عرض جغرافیائی است که با ایالت های خاوری امریکا به سوی انگلستان، فرانسه، بلژیک، آلمان، چکوسلواکی، لهستان تا اتحاد شوروی در حوضه های دونتس، قره گاندا و قزاقستان شمالی کشیده می شود.

گستره ای که بیشتر دارای انباشته های زغال سنگ پرمین و ژوراسیک می باشد عبارت است از بخش خاوری آسیا، استرالیا، سرزمینهای قطبی شمالی و جنوبی ، بخش های جنوب خاوری آفریقا و امریکای جنوبی. این سرزمینها در حدود 27 درصد ذخایر زغال سنگ جهان را در بر دارند. نوار انباشت پرمین تقریباً دارای راستا شمال و جنوب بوده از حوضه پچورا تا حوضه های تایمیر و تونگوسکا و سپس از راه حوضه های کوزنتسک و مینوسینیک به سوی چین، هند و استرالیای خاوری کشیده می شود. نوارهای ژوراسیک دارای راستای عرض جغرافیائی است.

گستره ای که در آن انباشت های زغال سنگ کرتاسه بالا و دوران سوم فزونی دارد شامل کرانه خاوری آسیا و استرالیا، مجمع الجزایر اقیانوس آرام، کرانه های باختری امریکای شمالی  و جنوبی بوده و نیز به شکل چنبره پهناوری اقیانوس آرام را فرا می گیرد. در حدود نیمی از ذخیره های زغال سنگ جهان در این نوار جای دارد.

شیلهای سوختنی، کانسارهای شیلهای سوختنی شامل سنگهای آرژلی و آرنی و آهکی است که دارای مقدار درخور ملاحظه ای مواد آلی خرد شده بوده و بنابراین سوختنی با توجه به مقدار زیاد خاکستر و توان گرمادهی کمتر خود با زغال سنگ اختلاف دارند. این شیلها را از دید خاستگاه مواد آلی آنها به گونه های گیاخاکی (اومیک)، قیری (بیتومینتی) و گیاهگی (ساپروپلی) تقسیم می کنند و تنها گونه اخیر است که مورد بهره برداری واقع می شود.

سازندهای شیلهای سوختنی از همه دوره ها شناخته شده اند. کانسارهای شمال خاوری سکوی سیبری از زمان کامبرین می باشند. شیلهای شمال باختری اتحاد شوروی و سوئد از زمان اردویسین، سازندهای تپه های تیمان، اورال، حوضه کوزنتسک و نواحی از کانادا و امریکا متعلق به دونین هستند. کانسارهای کربنیفر به طور عادی در قزاقستان، اورال، امریکا، کانادا، انگلستان و اسپانیا و همچنین کانسارهای بزرگی از دوره پرمین در فرانسه، امریکا و استرالیا وجود دارند.

کانسارهای هر سه سیستم از دوران مزوزوئیک شناخته شده اند. کانسارهای دوره ژوراسیک به ویژه در سکوی روسیه، قزاقستان، سیبری خاوری، کانادا، انگلستان و افریقای جنوبی دارای اهمیت زیادند. شیل های سوختنی امریکا و چین شمالی از ترشیر.

نوشته شده توسط مهدی داودی زمین شناسی ۸۳ ازدانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد

 

+ نوشته شده در  27 Nov 2007ساعت 1 PM  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 

شرایط محیطی تشکیل زغال سنگ

شرایط محیطی مناسب که یکی از انواع زغال سنگ ها درطول دوره های مختلف زمین شناسی تشکیل می شوند معمولا مناطقی هستند نزدیک به سطح دریا یا آن که چندان از سطح دریا ارتفاع ندارند. در این مناطق ازنظر شرایط آب وهوایی فرصت مناسب برای رشد گیاهان وتجمع آن ها وجلوگیری از تخریب زیاد وبالاخره تشکیل پیت وجود دارد. باتوجه به انواع زغال سنگ ها یی که تاکنون شناسایی شده اند شواهد امر نشان می دهدکه زغال سنگ ها اغلب درمحیط های باتلاقی ، مردابی بالاخص مناطق مشرف به سواحل تشکیل وتحت شرایط فیزیکی از قبیل حرارت ،فشار ورطوبت به زغال تبدیل می شود عبارتند از :

1-     محیط باتلاقی یا مردابی هم راه با شرایط آب و هوایی مناسب برای رشد گیاهان

2-     منطقه ای بافرورفتگی مناسب که بتواند حجم قابل ملاحظه ای از گیاهان را درخود جای دهد تا ضمن مناسب بودن شرایط از نظر کمی به مرور زمان وتحت فشار برروی یک دیگرانباشته شوند.

3-     منطقه ای نزدیک به دریا که مواد ارگانیکی و گیاهان هنگام بالا آمدن سطح دریا وپیش روی هم راه با رسوبات به قعر دریا ته نشین شوند.

4-     محیطی که فرسایش ،تجزیه وتخریب به طور پیوسته ودائم انجام بگیرد درغیراین صورت گیاهان فرصت کافی ولازم برای گذراندن مرحله ی بیوشیمیایی رانخواهد داشت وقادر به تجمع کافی گیاه ،تشکیل پیت وگرفتن کربن کافی نخواهدبود . باتوجه به شرایط محیطی فوق الذکر لایه های فوقانی گیاهان، لایه های تحتانی گیاهان را تحت فشار قرارداده وباعث خارج شدن رطوبت وآب ازدرون لایه هامی شوند سپس با فراهم آمدن شرایط فیزیکی مثل حرارت وفشار پیت به لیگنایت یا زغال قهوه ای که ابتدایی ترین انواع زغال سنگ محسوب می شود تبدیل می گردد. با افزایش عمق که با افزایش حرارت وفشار هم راه می باشد رطوبت ، مواد فرار وناخالصی ها ی بیشتری ازپیت جدا خواهد شد که با توجه به شرایط اولیه ، شرایط بیوشیمیایی ودیناموشیمیایی انواع دیگر زغال سنگ هامانند ساب بیتومنوس ،بیتومنوس وآنتراستیک به وجود خواهند آمد که به ترتیب درقیاس با لیگنایت ازکربن بیشتر ،چگالی ، سختی وانرژی حرارتی زیادتر برخوردار می باشند. نظر به شرایط یاد شده جهت تشکیل زغال سنگ لیگنایت وبیتومنوس فراوان تر از آنتراستیک می باشند.

چگونگی توزیع زغال سنگ ازنظر جغرافیایی وزمان زمین شناسی

زغال سنگ ما ده ایست قابل احتراق وهمانند چوب که وسیله ی سوخت انسان ها ی اولیه بوده اززمان های خیلی دورتوسط انسان شناخته وشناسایی شده بود منتهی برخلاف چوب که کاملا درسطح ودسترسی به آن آسان بوده زغال سنگ آن چنان درسطح مشهود نبوده وبرای دستیابی به آن احتیاج به ابزار اولیه وپیشرفته جهت استخراج وجدا کردن از سنگ مادرومجاور داشته است وبه مرورزمان وبه دلیل مصارف متعدد زغال واحتیاج بشر به این ماده ی سوختنی که از ارزش حرارتی به مراتب زیادتری از چوب برخورداراست.

فن آوری جهت شناسایی هرچه بیشتر این ماده ی معدنی پیشرفته وبه تدریج پیشرفته تر گردیده است.زغال سنگ دارای منشاء رسوبی وغالبا دربین سنگ های رسوبی به طور متناوب مشاهده می گردد.سنگ های رسوبی دربرگیرنده ی زغال سنگ عبارتند از : رس،شیل و سیلتستون درکمرپایین وماسه سنگ درکمر بالا می باشند . ازنظر سن زمین شناسی اگر چه زغال سنگ از سیلورین مربوط به دوران اول زمین شناسی تا دوران چهارم زمین شناسی درنقاط مختلف دنیا شناخته شده است وحتی به مقدارکم زغال سنگ دارای سن دوونین به طور موضعی در اروپا استخراج گردیده است اما ازنظر تجاری وقابلیت استخراج قدیمی ترین سن زغال سنگ ها مربوط به می سی سی پین از دوران اول می باشدکه بیشتردراروپا و آمریکا مشاهده شده است.درگذشته ی نه چندان دوربیشترزغال سنگ هایی که در اروپا وامریکا استخراج شده بود ازنظر سن زمین شناسی مربوط به پنسیلوانیا بوده اند. لازم به توضیح است که دوزمان زمین شناسی می سی سی پین و پنسیلوانیا مربوط به دوره ی پالئوزوئیک می باشد که در اکثریت کشور های جهان به استثناء امریکا به این د و بخش از دوره ی پالئوزوئیک کربونیفر می گویند. ازنظر مقدار ذخیره ،زغال سنگ های پرمین درافریقا ،استرالیاو آسیای میانه از اهمیت خاصی برخوردارند اما به مقدار کم از این زغال سنگ ها در اروپا و امریکا استخراج شده است.زغال سنگ ها مربوط به تریاسیک کمتر شناسایی شده ویه همین دلیل به مقدارکم ازاین توع زغال سنگ استخراج شده اند اما مقدار ذخایر زغال سنگ های مربوط به ژوراسیک درآسیا واروپا زیاد وتاکنون مقدارقابل توجهی اززغال سنگ ها ی ژوراسیک نیز استخراج شده اند.زغال سنگ های مربوط به کرتاسه و دوران سوم زمین شناسی درسه قاره آسیا آمریکا واروپا فراوان مشاهده شده اند وجالب توجه آن که از نظر شرایط زمین شناسی و توپوگرافی بسیار مساعدند که به روش های استخراج معادن سطحی استخراج شوندو تعدادی از بزرگ ترین ذخایرزغال سنگ بالاخص غرب آمریکا که هم اکنون به روش ها ی سطح برداری در حال استخراجند دارای سن اواخر کرتاسه ودوران سوم می باشند.درشکل دوران های زمین شناسی وتوزیع جهانی زغال سنگ نشان داده شده است.

 

+ نوشته شده در  27 Nov 2007ساعت 1 AM  توسط مهدی داودی(کارشناس ارشد چینه فسیل) | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو وبلاگ
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ

پیوندهای روزانه
اولین کنگره بین المللی زمین شناسی کاربردی ایران
اکتشاف ژئوشيميايي اورانيوم
سنگهاي ساختماني
سنگ هاي رسوبي ايران
نفت
آرشیو پیوندهای روزانه
نوشته های پیشین
87/12/01 - 87/12/30
87/11/01 - 87/11/30
87/09/01 - 87/09/30
87/04/01 - 87/04/31
87/02/01 - 87/02/31
87/01/01 - 87/01/31
86/12/01 - 86/12/29
86/11/01 - 86/11/30
86/10/01 - 86/10/30
86/09/01 - 86/09/30
86/08/01 - 86/08/30
86/05/01 - 86/05/31
86/04/01 - 86/04/31
85/11/01 - 85/11/30
85/10/01 - 85/10/30
83/02/01 - 83/02/31
78/10/01 - 78/10/30
لیست موضوعات ومطالب
کپه داغ ماگماتیسم پلوتونیسم تکتونیک چینه شناسی و..
نمونه سوالات کنکور کارشناسی ارشد زمین شناسی
نمونه سوالات کارشناسی ارشد زمین شناسی ایران
نمونه سوالات کارشناسی ارشد زمین شناسی(رسوب شناسی)
نمونه سوالات کارشناسی ارشد زمین شناسی(ژئوشیمی)
نمونه سوالات کارشناسی ارشد زمین شناسی(اقتصادی 85)
نمونه سوالات چهارگزینه ای دیرینه شناسی1(ماکروفسیل)
برخی از منابع احتمالی آزمون کارشناسی ارشد89
نمونه سوالات کارشناسی ارشد زمین شناسی(ایران 85)
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1376سری اول
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1376سری دوم
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1377سری اول
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1377سری دوم
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1378سری اول
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1378سری دوم
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1379سری اول
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1379سری دوم
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1380سری اول
دانلود سوالات کنکور کارشناسی ارشد سال 1380سری دوم
سنجش از راه دورRemote sensingچیست؟
ژئومورفولوژی
زمین شناسی زغال سنگ ها از معدن تا صنعت
وضعيت كاريابي واستخدام زمين شناسان
سوالات کنکور(طنز)
درآمدی بر ماگماهای آذرین
زمین شناسی ساختمانی وتکنونیک
تاریخچه و تئوری ﮊئوسنکلینال
گالری تصاویر از فسیل ها
سنگ‌هاى آتشفشانى کرتاسه درایران
فسیل شناسی
چرخه ی حیات
خلاصه ای ازبلور شناسی
مروری برجنگل های کربونیفر
فسیل ها ی جنوب غربی پنسیلوانیا
مختصری راجع به ژئوشیمی
آتشفشان چیست؟
پیوندها
وبلاگ مباحث تخصصی زمین شناسی
این هم وبلاگی جالب راجع به کامپیوتر
تصاویر کانی ها
بازارسنگ ایران
تصاویر هوایی مناطق مختلف زمین
پهنه هاي برشي
وبلاگ تخصصی معدن
تلفيق نقشه هاي زمين شناسي
وبلاگ مهندس سيد مجيد ميركاظميان
مباحث علم ژئوشيمي + گزارش كار آزمايشگاه شيمي عمومي 1
طنز(پیامد های زلزله در نقاط مختلف دنیا)
فروشگاه الکترونیکی 24
وبلاگ زمین شناسی کاربردی دانشگاه صنعتی شاهرود
وبلاگ زمين شناسي زنجان
انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه آزاد شیراز
وبگاه زمین شناسان
دانشجويان زمين شناسي دانشگاه باهنر كرمان
وبلاگ انجمن علمي زمين شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد ساري
بچه های زمین شناسی ورودی 89 دانشگاه دولتی شیراز
بچه های زمین شناسی ورودی 89 دانشگاه تبریز
زمین شناسی دانشگاه ازاد زاهدان
وبلاگ زمین شناسی مسعود تجویدی دانشجوی پیام نورکرج
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM